۱. آشنایی با لورانتوس
لورانتوس (Loranthus europaeus) گیاهی نیمهانگلی است که روی شاخههای درختان میروید. این انگل با هاستوریومهایی که در ساقه درخت وارد میکند، شیره، آب و مواد مغذی درخت میزبان (بلوط) را جذب کرده و رشد خود را ادامه میدهد.
این گیاه نیمهانگل است زیرا توانایی فتوسنتز دارد اما برای تأمین رطوبت و مواد معدنی به درخت وابسته است.
۲. چرخه شیوع بیماری
مرحله انتقال: عمده انتقال بذر لورانتوس توسط پرندگان و باد انجام میشود.
مرحله استقرار: پس از نشست بذر روی شاخه بلوط، در پاییز یا اوایل زمستان ریشههای آن وارد بافت چوب میشوند و با اولین گرما در سال بعد جوانهزنی انجام میشود.
گسترش: به مرور شاخههای آلوده بزرگ شده و غدههایی حلقهمانند ایجاد میکنند که با افزایش جمعیت، مصرف منابع میزبان بیشتر میشود.
۳. علائم ظاهری و داخلی آلودگی
ضعف عمومی، پژمردگی یا زرد شدن برگها، کاهش رشد تاج و برگدهی
تشکیل غدهها یا تودههای لورانتوس روی شاخهها که ممکن است شبیه سرطان یا تومور دیده شوند
کاهش تولید میوه و بذر درخت، به طوری که بلوطهایی که شدیداً آلودهاند، قادر به تولید مثل کافی نیستند
تضعیف ساختار چوب و آسیبپذیری درخت نسبت به سایر عوامل بیماریزا و آفات جانبی، بهویژه زمانی که درخت تحت فشار اقلیمی قرار دارد
۴. تاثیرات عمیق بر جنگل و اکوسیستم
خطر خشکیدگی کامل درختان کهنسال اگر آلودگی در چند سال متوالی ادامه یابد
کاهش جمعیت بلوط و افت سلامت جنگل، بهویژه هنگامی که تراکم لورانتوس به بیش از چند شاخه در هر درخت برسد
آلایندگی زیستی گستردهتر: درخت ضعیفشده مستعد آفات دیگر مانند سوسکها و قارچهای فرصتطلب میشود؛ این همافزایی باعث افزایش خطر نابودی جنگل میگردد
۵. گستردگی و شدت شیوع
نرخ آلوده شدن بلوطها در زاگرس نزدیک به ۲۳٪ گزارش شده و بهطور متوسط ۱.۴ تا ۴.۰۸ قطعه لورانتوس روی هر درخت وجود دارد
در ارتفاعات ۱۵۰۰ تا ۲۰۰۰ متری ایلام، کرمانشاه و کردستان، مناطق گستردهای از جنگل بلوط آلوده شدهاند
۶. روشهای مبارزه و مدیریت
▪️ روشهای مکانیکی:
برش شاخههای آلوده همراه با حداقل ۲۰–۳۰ سانتیمتر بخش سالم و سوزاندن آنها (با رعایت ضوابط محیطزیستی)
تکرار این فرایند در چند دوره پشتسرهم برای کاهش آلودگی
▪️ روشهای مدیریتی و آموزشی:
استفاده از توانمندیهای مردمی و رسانهای برای افزایش آگاهی و مشارکت جامعه
تأمین بودجه برای تجهیزات، نیروی حفاظتی، کاشت نهال مقاوم و برنامههای بلندمدت از سوی نهادهای مسئول
▪️ روشهای فناورانه:
نظارت جنگلها توسط پهپاد و فناوری سنجش از راه دور جهت شناسایی سریع مناطق آلوده
پایش مداوم درختان از نظر تولید بذر، سلامت تاج و تراکم لورانتوس
۷. ضرورت اقدام فوری
عدم اقدام در برابر این آفت، در شرایطی که خشکسالی و آفات دیگر نیز درختان را تهدید میکند، موجب خشکیدگی سریعتر و خسارتهای جبرانناپذیر خواهد شد.
لورانتوس شاخصی از سلامت اکوسیستم است و شیوع آن نشاندهنده وضعیت ناپایدار زیستمحیطی است.
۸. نتیجهگیری و توصیهها
لورانتوس یکی از مهمترین آفات نیمهانگلی جنگل بلوط زاگرس است که با تضعیف درخت و کاهش توان تولیدمثلی آن، موجب گسترش خشکیدگی و کاهش سلامت جنگل میشود.
روش مقابله مؤثر: حذف تکرارشونده شاخههای آلوده، همراه با مشارکت جوامع محلی، حمایت مالی، فرهنگسازی و بهرهگیری از فناوری.
اقدام فوری و هماهنگ، تنها راه نجات بلوطهای سالم و حفظ میراث ارزشمند زاگرس است.